Sa pagdating ng panahon

tapos na ang panahong

susunod ang anino

sa kanyang kinagisnang katawan.

panahon na

para hanapin nito ang sariling bakas,

para harapin ang angking buhay,

para buuin ang piraso ng kanyang kabuuan.

dumating na sa hangganan ang laban

ng pusong nagmahal.

narating na nito ang kasukdulan,

umabot na sa rurok

ang paglalakbay ng damdaming

pansamantalang hihimlay,

mamamaalam,

lilisan.

kailangan na munang ipahinga

ang pusong sugatan,

ang pusong minsa’y lumukso

sa labis na kaligayahan.

sa kanyang paghimbing,

umaasa akong sa kanyang pagbango’y

muling didilig ang dugong

hihilom sa bawat sugat

ng nagdaang pag-ibig.

mahahanap din ng anino ang sarili nitong katawan.

magsisimulang muli ang bagong krusada

at maghihilom ang galos

ng bawat pusong nasugatan.

dahil may nagsisimula sa bawat wakas,

may nabubuo sa bawat pagkawasak,

may nabubuhay sa bawat pagkalagas.

lilimot din ang puso.

matutyo din ang mga luha.

muling babalik ang ngiti.

kung kailan?

panahon lang ang nakakaalam,

panahon lang ang makapagsasabi.

05.26.11 | 0152 | Sampaloc, Manila

Anino

Minsan di mo pansin,

Nasa kubling likuran mo lang ako.

Sumusubaybay,

Nagmamasid,

Nakaantabay

sa bawat mong yapak,

sa bawat hakbang ng iyong paglalakbay.

Minsan nasa gilid lang ako.

Depende sa liko’t ikot

ng bawat mong

pagsulong at pag-atras.

Depende sa direksyong tatahakin

ng bawat mong pag-alpas.

Maaari rin akong mauna sa iyo

kung kakailanganin mo lamang.

Handa akong sumalag

sa mga nakaambang panganib.

Ikararangal kong hawanin

ang mga damong

sa daraanan mo’y babalakid.

Kung minsan,

sa panahong tirik ang haring araw

o pagdadapit-hapon,

hindi mo man ako pansin sa iyong paligid,

nandito lang ako.

Hindi mawawala

ang aninong nakabantay,

ang aninong kakapit-bisig,

ang aninong aagapay.

Tulad ng iyong anino,

hindi ako kailanman hihiwalay,

hindi kukupas angking pagsinta.

Dahil

karugtong ka na ng buhay,

kakabit ng pakikibaka,

kasama ng bawat nating paglaya.

Kathy Yamzon | 05.08.11 | 0230 | North Triangle, Quezon City

Pauwi na ako

pauwi na ako.

matagal-tagal na panahon na rin pala

na ako’y nagpakalayo,

sa mga kapatid at magulang,

sa mahal na asawa,

sa mga anak

sa sinisintang bansa.

pauwi na ako.

hindi ko na maitago ang pananabik.

pagal nang aking katawan,

sa pagpapa-alipin sa lupang di kinagisnan,

sa mga panginoong dayuhan,

para sa salaping bumubuhay

sa nagdarahop kong pamilya’t bayan.

pauwi na ako.

ilang buwan,

ilang araw,

ilang oras,

ilang minuto,

ilang segundo na lang

ang bibilanging lumipas.

hindi na tayo muling maghihiwalay.

magkakasama na tayo’t

di na muling mawawalay.

pauwi na ako.

magkahalo ang aking nadarama:

masayang magbabalik-bayan.

nanghihinayang

sa mga oras na nasayang,

na nangungulila’t puno ng kalungkutan.

pauwi na ako.

kung sana’y may trabaho’t kabuhayan,

kung sana’y may tirahan at hustisya

sa bayang tinubuan,

hindi na sana ang pagtatrabaho

sa ibayong dagat ay kailangan.

hindi sana sasapitin

ang pang-aabuso’t

kamatayan.

pauwi na ako.

nakakahon mang darating ang katawan

sa paliparan ng lipunang tila

nagnakaw at nagwasak ng aking tahanan,

hindi mamatay ang kaligayahang

muling mahalikan

ang lupang kanlungan,

ang hagkan ang pagmamahal

ng naghihintay na kaanak,

ang pag-asang magkakaroon ang bayan

ng tunay na kalayaan,

ng pagbabago sa kaayusang panlipunan.

pauwi na ako.

babaunin ko

ang pangakong darating ang araw

na wala nang dahilan ang pangingibang-bayan,

na may trabaho nang laan

ang pamahalaan sa mamamayan,

na magkakaroon ng malasakit

ang lipunan sa taumbayan,

na wala nang pamilyang masisira

dahil sa gutom at kahirapan.

* - alay sa mga migranteng Pilipino at kanilang mga pamilya.

Kathy Yamzon | 04.06.11 | 12:38 | North Triangle, Quezon City

nang sumalakay sa lungsod ang mga kampon ng kadiliman*

nasa kabihasnan na sila.

ang mga bampira,

ang mga manananggal,

ang mga tiyanak,

ang mga tikbalang.

                nandito na sila.

                ang mga balawis,

                ang mga undin,

                ang mga malignong

                uhaw sa dugo’t

                naglalaway sa hilaw na laman.   

nasa sentrong lungsod na sila.

nagsisimula nang maghasik ng lagim,

nagpapakalat ng takot,

bumabasag sa ating katahimikan.

                nandito na sila.

                handa na silang

                pumatay at mangdukot

                ng mga inosenteng sibilyan.

nasa komunidad na sila

ng mga maralita ng lungsod.

umaaligid,

nagmamasid,

naghahandang sumunggab

anumang sandali.

                nandito na sila.

                kung noo’y nakakubli lamang sa nayon

                suot ang balat na kumoplahe,

                ang mga botang may pangil,

                dala ang mga armas nilang pain.

                nandito na sila ngayong

                handa nang umatake’t muling manlansi.

may bampira na sa tondo.

may manananggal na sa payatas.

may tiyanak na sa baseco.

may tikbalang na sa navotas.

                may balawis na sa san juan.

                may undin na sa malabon.

                may maligno na sa caloocan.

                naglipana na ang mga aswang,

                kung saan may pag-aalsa’t paglaban.

                nakakalat na silang mga halimaw,

                sa buong Kamaynilaan.

ihanda ang mga panlaban,

ang mga pangontrang asin at bawang.

ihanda ang sariling mga katawan,

sa pagsugod at pakikipagharap sa kanila’t paglaban.

                hindi tayo matatakot.

                ni hindi panghihinaan.

                hindi tayo makapapayag

                na manaig ang kasamaan.

                hinding-hindi tayo papayag,

                na maghari dito ang kadiliman.

walang puwang dito ang mga berdugo.

walang puwang dito ang mga kawatan.

walang puwang dito ang mga sindikato.

walang puwang dito ang mga pasista,

                doon…

                doon sila nababagay,

                doon kung saan sinusunog

                ang mga demonyo’t kawangis nilang nilalang.

                doon…

                doon, sa tila impyernong hukay,

                sa libingan ng kasaysayan.

* - dagling-tula alay kay Antonio Homo ng Navotas at Marlina ‘Len’ Sumera ng Malabon, unang dalawang kaso ng extra-judicial killing sa Metro Manila na kapwa may kinalaman sa usapin ng lupa at tirahan

Kathy Yamzon | 03.26.11 | 12:30 | Cavite

hindi tuwid ang daan sa EDSA

baluktot ang daan tungong pagbabago,

ngunit hindi ang kanyang katwiran.

liku-liko,

paikut-ikot.

masukal,

masalimuot.

tulad ng EDSA,

na naging daan

upang ibagsak ang diktadurya.

milyun-milyong hakbang,

milyun-milyong yapak

ng pagkasawa,

ng pag-aalsa,

ang pinakawalan ng masa

mula sa magkaibang hangganan

ng Monumento at Baclaran.

ngunit sinamantala lamang ng iilan

ang tagumpay ng paglaban sa EDSA.

binigo ng dilaw na daan,

ninakaw ng mga makapangyarihan

ang tagumpay,

ang pangakong

demokrasya’t kaunlaran

mula sa paglaban ng sambayanan.

walang tuwid na daan

ang dudulo sa kalayaan at kaunlaran.

ang mga damo’y ihahawan,

ang mga bato’y ipapatag,

susuungin ang masasalubong na panganib,

upang ihanda ang bukas

na progresibo at malaya.

tulad ng EDSA,

ang Sierra Madre’y katiyakan

na susulong ang kasaysayan,

na magpapatuloy ang paglalakbay

at krusada ng bayan

para sa bagong demokrasya.

hindi tuwid kundi liku-liko,

hindi patag kundi baku-bako.

walang diretso,

walang shortcut.

ang pagbabago’y resulta

ng rebolusyong hindi piging,

kundi ng marahas na pagharap,

ng paglaban sa mga kaaway ng bayan.

babagtas tayo sa landas ng pagbabago.

dadaluyong tayo

sa mga lansangan,

sa mga kanayunan.

susuong tayo sa isang paglalakbay ng uri,

tungong daang hindi tuwid.

patungong kalayaan.

handa ka na ba?

DEAD-LINE (nang tagapagbalita ang naging laman ng balita)

nagising tayo isang umagang

hindi nang-aakit na hubad na katawan

ang laman ng mga pahayagan,

hindi nagbabangayang mga pulitiko

ang nagsimula ng mga talakayan sa mga talapihitan.

hindi sikat na mga artista ang bida

sa mga balitang sa telebisyo’y bumandera.

Nobyembre 23, 2009:

kayong mga tagapagbalita

ang naging laman ng balita.

kayong dapat sana’y

naghahatid ng mga kaganapan

ang naging mismong kaganapan.

itinala niyo’y kasaysayang

gumulat,

nagmulat,

at gumising sa amin.

isinalaysay ninyo’y

tunay na kalagayan niyong tagapaghatid-balita,

at ng kalayaan sa pamamahayag sa bansa.

sa lagi’t lagi,

nakabuntot sa iyo’y panganib

sa bawat pagsilip sa mga lente,

sa pagniniig ng iyong panulat at kwaderno,

sa bawat pagbuka ng bibig,

sa pagtipa sa mga tiklado.

sa lagi’t lagi,

hinaharap ninyo’y banta,

isinusugal ang sarili,

sinasalungat ang mga balakid

upang maiinit na kaganapan

sa baya’y maihatid,

upang balitang nakalap

sa mga newscast ngayon,

at sa mga pahina kinabukasan

ay umabot.

ngunit anong sinukli ng lipunan

sa mapanganib mong pangangalap ng balita?

anong kabayaran ng bayan

sa sakripisyo’t buhay mong handang ialay?

pilit binubusalan ang iyong bibig,

pinipirangan ang iyong mata,

ibinabaon ang katotohanang bitbit,

sinisikil ang kalayaan mong magpahayag,

pinapaslang ang hukbo ninyong mamamahayag.

hangga’t walang hustisya

ang inyong mga kasamahan:

mananatiling bulag ang mga lente,

hindi lalapat ang lapis sa iyong kwaderno

hindi bubuka ang iyong bibig,

mananatiling de-kadena ang tiklado.

may panahon pa.

nasa inyong mga kamay,

nasa inyong pagkakaisa,

nasa inyong sama-samang paglaban,

nasa pagsanib ng inyong lakas

sa nag-aaklas na mamamayan

ang pagkakamit ng hustisya,

ang pagkakamit ng tunay na kalayaan

ng pamamahayag at ng bayan.

hindi pa huli ang lahat:

hindi pa huli

bago ang itinatakdang dedlayn

ng lipunan…

(alay sa mga biktima ng Maguindanao Massacre at sa mga Pilipinong mamamahayag)

Kathy Yamzon | 11.20.10 | 1159 | Sta. Mesa

Hindi lamang tubo ang tumutubo sa Luisita

animo’y punlaan ng patalim

ang iyong kalawakan.

na humihiwa sa kalamnan

ng bawat mong nasasakupan,

ng bawat magsasakang inyong ninakawan,

ng bawat karapata’t

buhay na niyurakan.

may tanda pa ng pagmamalupit

ang naiwang bakas sa iyong lupa.

may tilamsik ng dugo

ang dating malulusog mong sakahan,

ang iyong daang tuwid na ipinagmamalaki,

ang kahariang hindi mo tunay na pag-aari.

wala na ang tamis sa iyong asukal, Luisita.

mapait na ang bawat patak sa tubong pinipiga,

duguan na’t hindi dalisay ang kulay ng iyong katas,

tanda ng laksang buhay na iyong sinikil at nilagas.

kung sa bagay,

hindi lang naman tubo

ang maaaring tumubo

sa iyong kapatagan, Luisita.

maaaring umusbong sa iyong lupa

ang binhi ng iba pang prutas o gulay,

maaaring binhi ng palay,

o di kaya’y binhi ng paglaban

ng iyong mamamayang mag-aaklas

para sa lupa at katarungan,

para sa demokrasya,

para sa kalayaan.

(isang dagling tula para sa ika-6 na anibersaryo ng masaker sa Hacienda Luisita)

Masaker

sinong makakalimot
sa pagpaslang ng iyong angkan
sa kanilang nais lamang ay lupa?
silang tanging hangad
ay mapasakanila
ang kapirasong pinagtatamnan,
silang nagbubungkal
at nagpapakain
sa taumbayan.

dalawampu’t tatlong taon na ang nagdaan,
labing-tatlong magsasaka
ang bumulagta,
ang humandusay,
ang pinatidan ninyo ng hininga
sa paanan ng Mendiola.

anim na taon na ang lumipas,
ngunit sadyang mailap
ang katarungan
sa pitong magsasaka’t
manggagawang bukid
na pinaslang ninyo
sa inyong Hacienda.

isang taon na rin pala
simula ng pagpapatayin
ang limampu’t pitong mamamahayag,
mga kaanak
ng kalabang pamilya sa pulitika
ng mga warlords sa Maguindanao.
ngunit nananatiling
walang linaw,
wala pa ring hustisyang nasisilayan
ang mga nawalan
sa iyong panunungkulan.

hanggang kailan?
hanggang kailan
mananatiling umaasa sa katarungan
ang mga naiwan?
hanggang kailan
manlilimos ng kapirasong lupang aariin
ang mga ninakawan?
hanggang kailan
mapapatid ang pyudal na pagsasamantala
sa lungsod at kanayunan?

PNoy!
hindi na kami makapaghihintay.
wala nang puwang ang pag-asang
ipagkakaloob mo pa ang hustisya.
wala nang ilusyong
sosolusyunan mo pa ang daing
namin para sa lupa.

sa digmaan ng mga uri,
tanging pagkakaisa ng masang inapi
ang sa katarunga’y babawi.
tanging sa paglaban,
ang mamamaya’y maniningil
laban sa kanilang mga naghari.

Kathy Yamzon | 11.08.10 | 0110 | Sta. Mesa

Maghihilom din ang sugat

kung sana…

kung sana ang bawat pagkabigo’y

tulad lamang ng galos,

ng gasgas sa tuhod

bunga ng matinding pagkadapa.

kung sana ang sakit nito’y

malulunasan lamang ng hiyaw,

ng isang daing at pagsigaw.

kung sana…

kung sana ang pagdurugo ng puso’y

magagamot ng alkohol at bulak lamang.

kung sana ang pagluhang dulot

ng pait at kawala’y

sa isang iglap maglalaho

matapos mong pahiran.

kung sana…

kung sana kagaya ng mga bata

na matapos masaktan

ay agad makakalimot

kapalit ng materyal na bagay.

kung sana’y ganon kabilis bumangon

matapos ang bawat pagbagsak,

ang bawat pagkasadlak.

kung sana…

kung sana’y ang paglimot

ay nagaganap sa bawat paggising

matapos ang pagkakahimbing.

kung sana’y ang pagkaligta

ay simbilis ng pagdilat ng mga mata,

mula sa pagkakapikit.

ngunit

gaano man katagal

o kabilis

ang proseso ng kalunasan,

ng paggaling,

ng pagbangon,

ng paglimot,

ng paggising,

tiyak na muling tatayo ang mga nasadlak.

tiyak na lilimot ang bawat pusong nasaktan.

tiyak na babangon ang mga nahimbing.

tiyak na maghihilom ang mga sugat ng nakaraan.

tiyak yan!

Kathy Yamzon | 10.17.10 | 0200 | Sta. Mesa

Walang ngingiti… *

(dagling-tulang binigkas ni Mark Louie Aquino sa parangal ni Ka Bruks)

ngayong gabi,
bawal ang magsaya.
bawal ngumiti.
bawal tumawa.

sumagi man sa alaala nila:
mga masasayang sandaling kapiling ka,
sa mga lunan at tagpong naging
kabahagi mo sila,
maging katuwaang
di kailanman
mabubura sa alaala.

nagbalik ka man ngayon,
hindi kami magiging maligaya.
dahil ngayo’y panahon ng pagtangis.
panahon ng pagbubuong muli
mula sa iyong pagkawala.

mga kasama,
ibuhos niyo nang lahat ang pagdurusa.
ubusin nang ganap
lahat ng pangamba,
dahil minsan lang tayong luluha.
dahil ngayon na lamang tayo magluluksa.

bukas,
wala nang puwang ang lumbay.
wala nang dahilan
ang pagkasadlak sa iyong pagkawalay.
rebolusyonaryong galit hindi pait,
ibayong pagsisikhay tungong tagumpay
ang iaalay naming naiwan mo
sa iyong pagkahimlay.

hindi kami mamamaalam.
dahil ang ‘paalam’
ay para sa lumisan lamang.
hindi ka kailanman lilisan,
dahil mananatili ka sa bawat kasamang
magtutuloy ng iyong bawat nasimulan.

* Sa alaala nina Kasamang Bruks

Kathy Yamzon | 10.02.10 | 0132 | Sta. Mesa

Kung paanong magiging pula ang itim? *

maitim ang kalawakang
nakakulambo sa kawalan.
tila may lambong,
nagbabadyang magpakawala
ng luhang didilig
sa lupang iyong pinag-alayan
ng dugo’t buhay,
ng huli mong hininga.

maitim ang bawat damdaming
nagluluksa sa kawalang dulot
ng iyong pagpanaw.
lumuluha silang nagtitipon,
silang umaalala
sa walang pagraramot mong pag-aalay
ng sarili para sa mga dinusta’t ninakawan
ng karapatan at lupa.

maitim ang budhi
nilang mga kaaway sa uring
ni katiting ay hindi tutumbas
sa iyong kamatayan.
tiyak nagsasaya sila ngayon,
silang mga walang awa
sa ating tanging layo’y palayain
ang masang api
at bayan.

sa iyong pagpanaw,
maitim ang langit
dahil sa pagluluksa’t
pagdadalamhati.
madilim ang gabi
sa pagkawala mo,
kasamang hindi kailanman
naging makasarili.

bukas,
sa pagsikat ng araw,
sa pagputok ng bukang-liwayway,
hindi na tayo muling magluluksa.

hindi na itim ang kulay ng langit,
hindi na itim ang mananaig na damdamin.
rebolusyonaryong dahas
ang itatapat natin laban sa mga pasista’t ganid.
rebolusyonaryong hustisya
ang pananaigin nating
ngayon na lamang luluha.

kasama ng bayang nagbabalikwas,
kasama nating mga nawalan,
para sa inyong mga nagbuwis
ng buhay at kabataan:

patitilamsikin natin
ang dugo ng mga kaaway.
pasisikatin natin ang araw na tatanglaw,
babaguhin ang kulay ng langit sa dakong silangan.
bukas, magliliwanag ang kalawakan.
wala nang madilim na ulap ang sasaklot sa sanlibutan:

dahil ang tagumpay
ay hindi madilim,
kailanma’y
hindi ito magiging maitim…
hindi ito itim!

ang tagumpay
ay mapanghimagsik
at mapagpalaya,
ang tagumpay ay mapula…
ang pagtatagumpay ay pula!


* Sa alaala nina Kasamang Bruks

Kathy Yamzon | 10.01.10 | 1848 | Sta. Mesa